Historia wynalezienia koła

Historia kołem się toczy

Koło to jeden z najważniejszych wynalazków ludzkości. Używały go w najrozmaitszych pojazdach cywilizacje, które rozwijały się na płaskim terenie i zajmowały się hodowlą silnych zwierzęta pociągowych. Już starożytni Rzymianie posiadali rozległą sieć brukowanych dróg i mnóstwo różnego rodzaju kołowych wehikułów.

Nie zawsze jednak możliwe było, aby zalety koła zostawały w pełni wykorzystywane. Na terenach piaszczystych i pagórkowatych pojazdy zaopatrzone w koła były często bezużyteczne. Dlatego starożytni Egipcjanie i ludy Ameryki Południowej korzystali przeważnie z transportu rzecznego lub zwierząt jucznych. W starożytnej Ameryce Południowej koło stanowiło element zabawek dziecięcych, lecz nigdy nie zastosowano go do wożenia ciężarów.

Koło wynaleziono tylko raz

Nie mamy absolutnej pewności, ale wygląda na to, że kolo wynaleziono tylko jeden raz. Następnie rozprzestrzeniło się ono po całym globie. Wątpliwe jest w tym przypadku, żeby coraz to inne ludy same wpadał na ten wynalazek. Przypuszczalnie narodziło się w dawno już nieistniejącym Sumerze, na charakteryzującym się wysoką żyznością obszarze pomiędzy Eufratem i Tygrysem, na terenach dzisiejszego Iraku.

Koło garncarskie

Pierwsze koło, o którym wiemy cokolwiek to koło garncarskie. Zostało one wynalezione ok. 3250 lat p.n.e. Wykorzystywane było do formowania gliny w obłe kształty. Pozwalało to na wyrabianie mis i garnków. Dzisiaj służy ono dokładnie do tego samego celu. Kolejnym śladem użycia kola jest fragment glinianej tabliczki. Jest ona datowanej na ok. 3150 rok p.n.e. Widnieje na niej wóz osadzony na kołach. Odnaleziono ją na dziedzińcu świątyni Innany w Mezopotamii. Tabliczka jest pierwszym dowodem na to, że koła było używane do przewożenia ładunków. Wielu archeologów jest zdania, że już wówczas było ono prawdopodobnie w użyciu od tysięcy lat. Niestety nie ma na to dowodów... przynajmniej na razie.

Koło garncarskie

źródło: pixabay.com

Pierwsze koło od wozu

Na wspomnianej tabliczce znajduje się wyłącznie wizerunek wozu kołowego. Za to w starożytnym mieście Kisz odnaleziono pozostałości rydwanu w którym używano litych kół. Jego wiek określono na ok. 4 650 lat. Koła rydwanu miały ok. 0,5 – 1m średnicy. Wycinano je z desek. Następnie kawałki łączono przy pomocy drewnianych kołków. Na obrzeżu, przy użyciu miedzianych gwoździ, przytwierdzano skórzane „opony”. Lite koła świetnie nadawały się do przewożenia ciężarów, nie mogły jednak poruszać się zbyt szybko. Aby wykorzystać je w bitwie trzeba było znaleźć sposób, by stały się trwalsze. W tym celu w niektórych miejscach zdejmowano warstwę drewna. Pod koniec ok. 2000 r. p. n. e. wynaleziono koło ze szprychami.

Pojawiło się ono po raz pierwszy w Syrii, lub w Anatolii, a jego twórcami byli Hetyci lub Mitannijczycy. Czasem szprychy były zrobione z brązu. Wtedy koło było mocniejsze i jednocześnie lżejsze, co pozytywnie wpływało na prędkości osiągane przez rydwany. Wykorzystanie koła do transportu niosło za sobą konieczność ciągłego ulepszania dróg. Tak więc ok. 4 000 lat temu, Asyryjscy budowniczowie dróg przy użyciu pik wykonanych z brązu usunęli zbocze stromego wzgórza, co umożliwiło budowę jednej z takich lepszych dróg. Wiemy także, że Hyksosi używali kół ze szprychami w konnych rydwanach, które użyli podczas najazdu na Egipt w 1680 roku p.n.e.

Koło dociera do Azji i Europy

Według indyjskich podań barbarzyńcy, którzy byli zręczni w wykorzystywaniu metalu, przybyli do Indii konnymi rydwanami ok. XIV wieku p.n.e. Ową ideę pojazdu na kołach przejęto i zaadoptowano ją do najrozmaitszych celów; od lekkich i szybkich, dwukołowych rydwanów bojowych po wolniejsze, czterokołowe wozy i kolasy. W Chinach rydwan służył do polowań już ok. 1200 roku p.n.e. Miał on nowoczesne koła ze szprychami. Było ich od 18 do 24.

Starożytne koła

źródło: pixabay.com

Stare powiedzenie: „wszystkie drogi prowadzą do Rzymu” wywodzi się stąd, że wszystkie starożytne rzymskie drogi miały swój początek właśnie w Rzymie. Do przemierzania imponującej sieci dróg oraz traktów Rzymianie wykorzystali najrozmaitsze pojazdów na kołach – ciężkie, powolne wozy towarowe, lekkie rydwany wyścigowe, kryte karety, pasażerskie powozy, wymyślne powoziki na wycieczki, pojazdy do polowań, i dwukołowe wózki rolnicze. Jedynym rzeczywistym postępem, jaki dokonał się od czasów starożytnego Rzymu, było wprowadzenie łożysk kulkowych oraz gumowych dętek i opon.

Leonardo da Vinci - projekt szybowca

Leonardo wynalazca. Czy projekt szybowca działał w rzeczywistości?

Wielu z nas zna Leonarda da Vinci jako artystę. Jego wkład w kulturę wydaje się nieskończony. Ten człowiek renesansu był także rzeźbiarzem, inżynierem, matematykiem, astronomem i architektem. Był również wynalazcą!

Wydajne koła

Dzięki zastosowaniu kół w różnych pojazdach, ludzie mogą transportować duże ciężary i poruszać się znacznie szybciej. Podczas klasycznego maratonu niepełnosprawny zawodnik poruszający się na wózku inwalidzkim, przybędzie na metę o 20-30 minut szybciej niż najlepszy biegacz.

Jazda rowerem, gdy weźmiemy pod uwagę ilość energii potrzebnej na pokonanie danego odcinka trasy, okazuje się najkorzystniejszym sposobem przemieszczania się. Rowerzysta jest 5 razy wydajniejszy niż samochód, a nawet samolot pasażerski, 15 razy wydajniejsza niż pies w biegu oraz 400 razy wydajniejsza niż karaluch.

Koła od roweru

źródło: pixabay.com

Niewygody koła

Okazuje się jednak, że koło ma kilka słabszych stron. Po pierwsze, łatwo się obraca na twardej powierzchni, ale bardzo hamuje, gdy trafi na miękki piasek, gęstą trawę, albo kosmaty dywan.

Po drugie, koła mają duże problem z pokonywaniem przeszkód spotykanych na ich drodze. Spróbujcie przepchnąć wózek w markecie przez występ albo rowek. Najwyższą przeszkodą, jaką może pokonać koło ma wysokość ok. połowy promienia tego koła. W sytuacji gdy pojazd ma elastyczną ramę i może przesuwać własny środek ciężkości, jest w stanie wspiąć się na przeszkodę, która ma wysokości równą promieniowi koła.

Trzeci problem związany jest z tym, że koło niezbyt dobrze radzi sobie przy wykonywaniu ciasnych skrętów. Widać to zwłaszcza wówczas, gdy jedziemy za dużym autobusem lub ciężarówką po wąskiej, krętej drodze. Dlatego też, kiedy myślimy o codziennej wędrówce, okazuje się, że my ludzie większość czasu poruszamy się jednak, na nogach.

fot. pixabay.com

Komentarze czytelników:

To było nie przydatne

W rozdziale Wydajne kola w 2 akapicie widnieje błąd ortograficzny. "Jazda rowerem, gdy weżniemy ..." powinno być weźniemy. pozdrawiam

Dziękujemy za czujność!

jeszcze poprawka do poprawki (qiub) - "weźmiemy" a nie "weźniemy" (bo: wezmę a nie weznę) - prawda?

Zauważyłem, że wersja poprawki była błędna i od razu zapisałem "weźmiemy"

Artykuł spoko, tylko zdjęcia by się przydały i więcej konkretów. Błędów jest znacznie więcej do poprawy...

@Masakrator W artykule są zdjęcia. Nie wyświetlają Ci się?

pomidor

* Wysyłając komentarz, potwierdzasz znajomość regulaminu portalu. Autor komentarza ponosi odpowiedzialność za jego treść, z kolei wydawca portalu zastrzega sobie możliwość moderacji treści i publikacji wyłącznie komentarzy najlepszych merytorycznie.

Dziurawa historia stomatologii  - wyrywanie jest dobre na wszyst

Dziurawa historia stomatologii - wyrywanie jest dobre na wszystko

Najwcześniejsza historia leczenia problemów związanych z zębami jest datowana na 7000 rok p.n.e. W tym to czasie cywilizacja doliny Indusu przeprowadzała pierwsze próby leczenia próchnicy.

Dlaczego symbolem medycyny jest wąż owinięty wokół drewnianej la

Dlaczego symbolem medycyny jest wąż owinięty wokół drewnianej laski?

Wąż mało komu kojarzy się z czymś dobrym. Ukąszenie jadowitego gada może być śmiertelnym zagrożeniem dla człowieka. Dlaczego więc wąż znajduje się w symbolu graficznym zawodu lekarza?

Śmierć Grigorija Rasputina

Śmierć Grigorija Rasputina

W „Anastazji” przedstawiono śmierć Grigorija Rasputina, który zamienia się najpierw w mokrą plamę, a następnie jego szkielet obraca się w proch. W rzeczywistości, ale jego zejście z tego świata było znacznie bardziej przerażające. Ten człowiek po prostu nie chciał umrzeć.

Walentyna Tierieszkowa - pierwsza kobieta w kosmosie

Walentyna Tierieszkowa - pierwsza kobieta w kosmosie

Walentyna Tierieszkowa była pierwszą kobietą, która wyruszyła w kosmos. W 1963 roku spędziła prawie trzy dni w kosmicznej przestrzeni i okrążyła Ziemię aż 48 razy.

Ilu królów rządziło Spartą?

Ilu królów rządziło Spartą?

Podczas gdy Ateny przeprowadzały pierwsze próby wprowadzenia demokracji jako formy rządu, rywalizujący z nimi Spartanie mieli dwóch królów. Jeden z nich mógł zostać w „domu”, podczas gdy drugi przebywał na wojennej wyprawie.

Kim był święty Walenty i za co ścięto mu głowę? Krwawa historia

Kim był święty Walenty i za co ścięto mu głowę? Krwawa historia Walentynek

Kwiaty, czekoladki, koniecznie czerwone serca i romantyzm. O to chodzi w tym całym dniu zakochanych, prawda? Cóż, okazuje się, że nie do końca.

Szczurołap z Hameln – legenda z ziarnem prawdy

Szczurołap z Hameln – legenda z ziarnem prawdy

Historia ma wiele wspólnego z rzeczywistością. W Hameln faktycznie zmagano się z plagą szczurów, którą ostatecznie udało się zażegnać.

Hatszepsut  - królowa, która została faraonem

Hatszepsut - królowa, która została faraonem

Droga Hatszepsut do objęcia władzy była wypełniona licznymi zwrotami akcji i wymuszała zacieśnienie wielu relacji międzyludzkich. Zupełnie jak w dobrym serialu.

Kiedy odnaleziono pierwszy szkielet neandertalczyka? - fałszywy

Kiedy odnaleziono pierwszy szkielet neandertalczyka? - fałszywy obraz praczłowieka

Przełomowego odkrycia dokonano dopiero w 1856 roku. Wtedy to w niemieckiej miejscowości Neanderthalu odkopano niekompletny szkielet.

Starożytne rzymskie rękawice bokserskie odkryte na Wale Hadriana

Starożytne rzymskie rękawice bokserskie odkryte na Wale Hadriana

Rękawice odnalezione przez archeologów bardziej przypominają wyściełane ochraniacze na kostki niż współczesny sprzęt bokserski z pełnym pokryciem. Nie przeszkadza to jednak w tym, aby spełniały swoją podstawową funkcję.

Balonem na biegun północny – znaleźli się odważni (szaleni), któ

Balonem na biegun północny – znaleźli się odważni (szaleni), którzy spróbowali

Pierwszym śmiałkiem, który w koszu unoszonym za pomocą balonu na gorące powietrze zamierzał dotrzeć na biegun północny był Szwed Salomon Andree

Polub nas na Facebooku'u
W celu ułatwienia korzystania z serwisu, strona wykorzystuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Możesz zarządzać ustawieniami plików cookies, korzystając z opcji swojej przeglądarki internetowej. Kliknij zgadzam się, aby informacja ta nie pojawiała się ponownie.
Zgadzam się